عزيز الله بيات
271
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
با مرگ وى سلسلهء اتابكان آذربايجان منقرض مىشود . نام و مدت زمامدارى اتابكان آذربايجان 1 . شمس الدين ايلدگز 541 - 568 ه . ق . 2 . نصرت الدين محمد جهانپهلوان پسر ايلدگز 568 - 582 ه . ق . 3 . مظفر الدين عثمان قزل ارسلان پسر ايلدگز 582 - 587 ه . ق . 4 . نصرت الدين ابو بكر پسر جهانپهلوان 587 - 607 ه . ق . 5 . مظفر الدين ازبك پسر ديگر جهانپهلوان 607 - 622 ه . ق . 6 . اتابك خاموش ، قزل ارسلان پسر مظفر الدين ازبك 622 - 626 ه . ق . ب - خوارزمشاهيان ( 490 - 628 ه . ق . ) ( 1096 - 1030 م . ) سلسلهء خوارزمشاهيان به دست انوشتكين غرجه كه سمت طشتدارى ملكشاه سلجوقى را داشت ، تأسيس شد . بعد از درگذشت او فرزندانش در خوارزم حكمرانى كردند . آنان تا چندى تابع پادشاهان سلجوقى بودند ، تا آنكه در زمان سلطان سنجر ابن ملكشاه دعوى استقلال كردند . قطب الدين محمد ابن انوشتكين ( 491 - 521 ه . ق . ) ( 1097 - 1127 م . ) قطب الدين محمد در تمام مدت زمامدارى خود در خوارزم از سلطان سنجر تبعيت مىكرد . علاء الدوله ابو المظفر آتسز ابن قطب الدين محمد ( 521 - 551 ه . ق . ) ( 1127 - 1156 م . ) بعد از درگذشت قطب الدين محمد به فرمان سلطان سنجر ، آتسز فرزند او به جاى پدر به حكومت خوارزم منصوب شد . در سال 533 هجرى سر از فرمان سنجر پيچيد و دعوى استقلال كرد . سنجر عازم سركوبى او شد . آتسز از خوارزم گريخت ، اما در سال 535 هجرى مجددا خوارزم را تصرف و دعوى استقلال كرد . در سال 538 هجرى سنجر ، بار ديگر عازم جنگ با آتسز شد و پس از صلح با وى به مقر خود مراجعت كرد . ديرى نگذشت كه آتسز براى چندمين بار بر وى شوريد ، و پس از اينكه از سلطان سنجر